مقاله علمي پژوهشي دانشگاه آزاد
تأثیر اندیشههای عرفانی در تزئینات معماری بناهای دوره ایلخانی نمونه مطالعاتی: مسجد جامع ورامین
چکیده
طی دورانهای مختلف تاریخی تحولات سیاسی، اجتماعی و مذهبی به بهترین شکل در هنر و معماری ظاهر شده به گونه ای که آثار معماری هر دوره، نشاندهنده باورها و اندیشههای غالب آن جامعه است؛ بر جامعه ایلخانی نیز اندیشههای عرفانی و تصوف حاکم بودهاست. در این دوره آموزههای عرفانی در تمامی بخشهای جامعه، به خصوص معماری و تزئینات معماری، گسترش یافت؛ به طوریکه در اکثر بناهای این دوره این تأثیرات مشهود است. موضوع مقاله حاضر، بررسی تأثیر اندیشههای عرفانی در تزئینات معماری دوره ایلخانی و تزئینات مسجد جامع ورامین، به عنوان یکی از بناهای مهم این دوره است. به عبارتی این پژوهش به بررسی نمود عرفان در آثار و تزئینات معماری دورهی ایلخانان مغول میپردازد. روش تحقیق مقاله، بررسی و تحلیل های تفسیری-تاریخی متون و آثار معماری دوره ایلخانی است. از یافته های پژوهش این شواهد حاصل میشود که تصوف و اندیشههای عرفانی، حکومت و معماران ایلخانی را تحت تأثیر قرار داده و این تأثیرات در تزئینات معماری بناهای این دوره به ویژه در تزئینات مساجد نمایان است. در مسجد جامع ورامین از هر سه نوع تزئینات (هندسی، گیاهی و کتیبهای) استفاده شده است که این طرح ها به طور عمده هندسی و یا کتیبهای هستند. با این وجود نقوش گیاهی نیز، هرچند اندک ولی در بنا وجود دارند. این کتیبهها دارای مضامین دینی و یا تاریخی هستند که کتیبههای تاریخی جهت توضیح چگونگی و زمان آغاز بنا به کار میروند. همچنین در طرحهای هندسی که بیشترین حجم تزئینات را به خود اختصاص داده و با اسلوب بسیار مؤثری نیز به کار رفتهاند از مفاهیم نمادین اعداد و اشکال به وفور استفاده شده که به مضامین عرفانی اشاره دارند.
